Leven zonder gluten

 

Wat zijn gluten?

Gluten is een verzamelnaam voor een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut.

In welke voedingsmiddelen zitten gluten?

  • Brood
  • Taart en gebak
  • Ontbijtgranen
  • Gepaneerde snacks
  • Quiche en hartige taarten
  • Bier
  • Koekjes
  • Bouillon
  • Soepen
  • Sauzen
  • Vleeswaren
  • vleesvervangers

Let op: het zit vaak ook in voedingssuplementen, geneesmiddelen en make-up. Lees daarom altijd de ingrediëntenlijst na.

Voedingsmiddelen die de darmen extra prikkelen (vooral in het begin):

  • Peulvruchten
  • Gedroogd fruit
  • Noten en zaden
  • Vruchtensap
  • Koolsoorten
  • Ui
  • Stroop
  • Kruiden en specerijen

Waarom worden gluten gebruikt in voedsel?

  • Sterkte
  • Elasticiteit
  • Structuur
  • Bewaarbaarheid
  • Korstkleur

Wat is coeliakie en de symtomen ervan op korte en lange termijn?

Coeliakie is een aangeboren chronische darmaandoening die veroorzaakt wordt door overgevoeligheid voor gluten. Deze auto-imuunziekte zorgt ervoor dat onvoldoende vitaminen en mineralen worden opgenomen uit de voeding. Er bestaan geen medicijnen die coeliakie kunnen verhelpen. De enige remedie is een levenslang glutenvrij dieet.

Directe symptomen na een maaltijd met gluten:

  • Moe
  • Prikkelbaar
  • Concentratieproblemen
  • Hoofdpijn
  • Gewrichtspijn
  • Tintelingen in armen en benen
  • Opgeblazen gevoel
  • Overgeven
  • Gasvorming
  • Diarree of juist verstopping
  • Maagpijn
  • Vermoeidheid

Symptomen op lange termijn:

  • Depressie
  • Gedragsveranderingen
  • Stemmingswisselingen
  • Bloedarmoede
  • Huiduitslag
  • Eczeem
  • Vruchtbaarheidsproblemen
  • Onregelmatige cyclus
  • Premenstrueel syndroom
  • Ondervoeding
  • Groeiachterstand
  • Lactose intolerantie

Wanneer je denkt dat je coeliakie hebt, laat dan eerst een bloedstaal of een darmbioptie afnemen vooraleer je op eigen houtje een glutenvrij dieet volgt. Wanneer de diagnose vastgesteld wordt, kun je een maandelijkse bijdrage bekomen via je ziekenverzekering.

Wat is glutensensitiviteit?

Mensen met een glutensensitiviteit hebben ongeveer dezelfde symptomen wanneer ze gluten eten als mensen met coeliakie. Een glutensensitiviteit is niet medisch aan te tonen. Er worden geen antistoffen in het bloed gevonden en de dunne darmwand zal niet beschadigd zijn. Toch zijn deze mensen gebaat bij het volgen van een glutenvrij dieet om hun klachten te laten verdwijnen.

Welke tekorten kan je krijgen door een glutenvrij dieet?

  • Voedingsvezels. Deze kun je aanvullen door het eten van groenten en fruit, aardappelen, ongepelde rijst en peulvruchten.
  • Foliumzuur of B11 is nodig voor de groei en goede werking van het lichaam en voor de aanmaak van witte en rode bloedcellen. Foliumzuur komt van nature voor in groene groenten, volkorenproducten, vlees en zuivel. Een tekort veroorzaakt bloedarmoede en vermoeidheid.
  • Vitamine D en calcium. Wanneer je darmwand beschadigd is, wordt vitamine D vaak slecht opgenomen. Vitamine D zorgt er op zijn beurt voor dat calcium goed wordt opgenomen in ons lichaam. Een tekort kan leiden tot osteoporose en depressie. Een natuurlijke vorm van vitamine D is vette vis, zoals tonijn, makreel en zalm, maar ook sinaasappelsap, soja melk, rundslever, kaas en eigeel.
  • IJzer is nodig voor de aanmaak van afweerstoffen en het afbreken van schadelijke stoffen. Wie last heeft van een tekort aan ijzer voelt zich futloos, moe en duizelig. Bovendien kan een tekort leiden tot bloedarmoede. Ijzer zit in volkoren granen, vlees en in sommige groenten.
  • Wanneer je eveneens kampt met een lactose-intolerantie, kun je een tekort ontwikkelen aan Vitamine B12. Deze vitamine zorgt voor de aanmaak van rode bloedcellen die op hun beurt zuurstof in je bloed vervoeren. Ze zorgt ook voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B12 zit alleen in dierlijke producten, zoals melkproducten, vlees, vis en eieren.
  • Vitamine B1 zorgt ervoor dat je hersenen, spieren en zenuwen goed werken. Een tekort aan vitamine B1 heeft invloed op het maagdarmstelsel, zenuwstelsel en hart- en vaatstelsel. Je haalt deze vitamine uit vakensvlees, groenten, noten, eieren, gist en graanproducten.
  • Jodium wordt verwerkt in brood. Mensen die geen gluten eten komen dit vaak tekort.  Jodium is een belangrijke bouwsteen voor de schildklierhormonen. Deze hormonen regelen onder andere de hartslag en de bloeddruk. Bij kinderen spelen ze een rol bij de groei van botten, spieren, en het zenuwweefsel, in het bijzonder het hersenweefsel. Je kan dit tekort opvullen door het eten van garnalen, zeewier, eieren en gejodeerd keukenzout.

Waarom glutenvrij eten?

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat mensen zonder coeliakie of glutensensitiviteit gluten moeten mijden. Maar indien je je beter voelt door ze niet te eten, kun je dat beter doen. Voedingsstoffen in onder andere tarwe, kun je ook halen uit glutenvrije granen zoals havermout.

Sommige mensen met een lekkende darm zijn ook gebaat bij een glutenvrij dieet. De twee belangrijkste triggers bij een lekkende darm zijn gluten en darmbacteriën in de dunne darm. Gliadine (een proteïne in tarwe) zorgt dat de hoeveelheid zonuline (een eiwit dat de darmdoorlaatbaarheid regelt) toeneemt. Hierdoor verdwijnen de dichtingen tussen de darmwandcellen (tight junctions). Tussen deze openingen kunnen er voedingsstoffen doordringen. Het immuunsysteem behandelt deze stoffen als vreemde indringers, waardoor er een immuunreactie volgt.

Andere factoren die een rol spelen bij een lekkende darm zijn voedingstekorten (vitamine A, D en zink), ontstekingen, overmatig alcoholgebruik, stress en een slechte darmgezondheid.

Er worden een aantal ziektes geassocieerd met een lekkende darm, zoals coeliakie, diabetes type 1, het prikkelbare-darmsyndroom, voedselallergieën en de ziekte van Crohn.

Alternatieven voor glutenvrije granen?

  • Rijst
  • Maïs
  • Boekweit
  • Aardappel
  • Soja
  • Guarpitmeel
  • Tapioca
  • Arrowroot
  • Agar-agar
  • Johannesbroodpitmeel
  • Gelatine
  • Sago
  • Xanthaangom
  • Gierst
  • Lupine